برطبق ماده 93 قانون مالیات بر درآمد مشاغل، درآمدی که شخص حقیقی از طریق اشتغال به مشاغل یا به عناوین دیگر غیر از موارد مذکور در سایر فصل های این قانون در ایران تحصیل کند، پس از کسر معافیت های مقرر در این قانون مشمول مالیات بر درآمد مشاغل می باشد.

این نوع مالیات را افرادی که اصطلاحاً به آن‌ها کسبه، اصناف، پیشه وران، صنعت‌گران گفته می‌شود و یا سایر افرادی که به صورت شخص حقوقی بابت درآمد حاصل از اشتغال به مشاغل آزاد و به‌طور انفرادی یا با مشارکت‌های مدنی پرداخت می‌نمایند، کسبه، اصناف، پیشه وران، صاحبان حرف، صاحبان کارخانه ها، کارگاه های تولیدی و سایر افرادی که به صورت شخص حقیقی از طریق مشاغل آزاد کسب درآمد می کنند و یا به طور انفرادی مشارکت مدنی دارند یا به عناوین دیگری غیر از موارد مذکور در سایر فصل های قانون مالیات های مستقیم در ایران درآمدی تحصیل کنند، مشمول مالیات بر درآمد مشاغل هستند.

ماده 94 قانون مالیات بر درآمد مشاغل

درآمد مشمول مالیات مؤدیان موضوع این فصل، عبارت است از کل فروش کالا و خدمات به اضافه ی سایر درآمد های آنان که مشمول مالیات فصول دیگر شناخته نشده است؛ پس از کسر هزینه ها و استهلاکات مربوط طبق مقررات فصل هزینه های قابل قبول و استهلاکات. 

ماده 95 قانون مالیات بر درآمد مشاغل

صاحبان مشاغل موضوع این فصل موظفند دفاتر و یا اسناد و مدارک حسب مورد را که با رعایت اصول و ضوابط مربوط از جمله اصول و  ضوابط مربوط به تنظیم دفاتر تجاری موضوع قانون تجارت، در خصوص تجار تنظیم می گردد برای تشخیص درآمد مشمول مالیات، نگهداری نمایند.
همچنین باید اظهارنامه مالیاتی خود را بر اساس آن ها تنظیم کنند.
آیین نامه اجرایی مربوط به نوع دفاتر ، اسناد و مدارک و روش های نگهداری آن ها اعم از ماشینی (مکانیزه) دستی و نمونه اظهارنامه مالیاتی با توجه به نوع و حجم فعالیت حسب مورد برای مؤدیان مذکور و نیز نحوه ارائه آن ها برای رسیدگی و تشخیص درآمد مشمول مالیات به مراجع ذی ربط، حداکثر ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون توسط سازمان امور مالیاتی کشور تهیه می شود و به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی می رسد.

ماده 97 قانون مالیات بر درآمد مشاغل

درآمد مشمول مالیات اشخاص حقیقی موضوع این قانون که مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی می باشند، به استناد اظهارنامه مالیاتی مؤدی که با رعایت مقررات مربوط تنظیم و ارائه شده و مورد پذیرش قرار گرفته باشد، خواهد بود.
سازمان امور مالیاتی کشور می تواند اظهارنامه مالیاتی دریافتی را بدون رسیدگی قبول و تعدادی از آن ها را بر اساس معیارها و شاخص های تعیین شده و یا به طور نمونه انتخاب و برابر مقررات مورد رسیدگی قرار دهد.

 در صورتی که مؤدی از ارائه اظهارنامه مالیاتی در مهلت قانونی و مطابق با مقررات خودداری کند، سازمان امور مالیاتی کشور نسبت به تهیه اظهارنامه مالیاتی برآوردی براساس فعالیت و اطلاعات اقتصادی کسب شده مؤدیان از طریق طرح جامع مالیاتی اقدام می نماید.
درنتیجه به مطالبه مالیات متعلق به موجب برگ تشخیص مالیات اقدام می کند.
در صورت اعتراض مؤدی چنانچه ظرف مدت سی روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات، نسبت به ارائه اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات مربوط اقدام کند، اعتراض مؤدی طبق مقررات این قانون مورد رسیدگی قرار می گیرد.

 این حکم مانع از تعلق جریمه ها و اعمال مجازات های عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر قانونی نیست. حکم موضوع تبصره ماده 239 این قانون در اجرای این ماده جاری است.

تبصره :

سازمان امور مالیاتی کشور موظف است حداکثر ظرف مدت سه سال از تاریخ ابلاغ این قانون، بانک اطلاعات مربوط به نظام جامع مالیاتی را در سراسر کشور مستقرو فعال نماید.
در طی این مدت، در ادارات امور مالیاتی که نظام جامع مالیاتی به صورت کامل به اجراء در نیامده است، مواد 97،98،152،153،154،271 قانون مالیات های مستقیم مصوب سال 1380 مجری خواهد بود.

قانون مالیات بر درآمد مشاغل

مثال 1 :

آقای اشرفی در زمینه عمده فروشی انواع چای به فعالیت بازرگانی اشتغال داشته و به عنوان مشاغل گروه اول در سیستم مالیاتی ثبت نام کرده است.
نامبرده ضمن تسلیم اظهارنامه مالیاتی عملکرد 1398 در تاریخ 31/3/1399 مبلغ ، 532.000.000ريال سود ویژه ابراز نموده است.
واحد مالیاتی ذی ربط ضمن رسیدگی به اسناد و مدارک و دفاتر وی و پذیرش دفاتر، مبالغ ذیل را به عنوان هزینه های غیرقابل قبول محسوب نموده است:

الف) مبلغ 45.000.000ريال هزینه حقوق به علت عدم ارائه لیست حقوق.
ب)مبلغ 20.000.000ريال بابت کمک خیریه
ج) مبلغ 100.000.000ريال خرید چای (فاقد هرگونه مدارک)
د) مبلغ 15.000.000ريال هزینه های متفرقه (غیرمرتبط با فعالیت مؤسسه)

مطلوب است محاسبه مالیات بر درآمد مشاغل نامبرده در سال عملکرد 1398 بر اساس اظهارنامه و برگ تشخیص مالیات.

پاسخ :

بر طبق نرخ ماده 131 قانون مالیات های مستقیم:

درآمد مشمول مالیات طبق اظهارنامه :    376.000.000 = 156.000.000 – 532.000.000

مالیات طبق اظهارنامه :    56.400.000  <——–طبق نرخ ماده 131 <———-  376.000.000

جمع هزینه برگشت شده:    180.000.000= 15.000.000+ 100.000.000+20.000.000+45.000.000

درآمد طبق برگه تشخیص مالیات:    712.000.000=180.000.000+532.000.000

درآمد مشمول مالیات طبق برگ تشخیص مالیات:    22.800.000 – 712.000.000

درآمد مشمول مالیات برگ تشخیص مالیات:    556.000.000=156.000.000-712.000.000

مالیات طبق برگ تشخیص مالیات:   86.200.000  <——–طبق نرخ ماده 131 <——- 556.000.000

مثال 2 :

چنانچه آقای اشرفی در مثال قبل، پس از ابلاغ برگ تشخیص مالیات، ضمن اعتراض به برگ تشخیص در مهلت مقرر قانونی اعلام نماید که مبلغ 100.000.000ريال خرید چای دارای مدرک معتبر و فاکتور خرید بوده اما به علت اشتباه حسابدار ضمیمه سند حسابداری مربوطه نبوده است و این مورد، توسط رئیس امورمالیاتی مورد پذیرش قرار گرفته و بر اساس آن توافق مالیاتی صورت پذیرد، درآمد مشمول مالیات و همچنین مالیات طبق برگ قطعی مالیات را محاسبه نمایید.

پاسخ :

درآمد طبق برگ قطعی مالیات:                       612.000.000 = 100.000.000 – 712.000.000

درآمد مشمول مالیات برگ قطعی مالیات:      456.000.000 = 156.000.000 – 612.000.000

مالیات طبق برگ قطعی مالیات : 
                                                      68.400.000 <—–طبق نرخ ماده 131 <—- 456.000.000